Dna moczanowa powstaje, gdy moczan przez długi czas gromadzi się w organizmie i tworzy kryształy w stawach. Sprawdź, jakie czynniki zwiększają ryzyko choroby, jak rozpoznać napad i na czym polega leczenie.

Co to jest dna moczanowa?

Dna moczanowa, nazywana także artretyzmem moczanowym, to zapalna choroba stawów związana z odkładaniem się kryształów moczanu sodu w stawach i otaczających je tkankach. Kryształy powstają, gdy stężenie moczanu utrzymuje się przez dłuższy czas na poziomie sprzyjającym krystalizacji, a organizm nie usuwa go wystarczająco sprawnie. Samo podwyższenie wyniku badania nie przesądza jednak o chorobie.

Kwas moczowy jest końcowym produktem przemian puryn, czyli związków obecnych w organizmie oraz w części pokarmów. Zwykle jego nadmiar usuwają przede wszystkim nerki. Jeśli moczanu jest zbyt dużo albo nerki wydalają go za mało, może zacząć gromadzić się we krwi i tkankach. Przy stężeniu przekraczającym fizjologiczny próg nasycenia, wynoszący około 380 µmol/l, łatwiej tworzą się kryształy.

Gdy kryształy osadzą się w stawie, mogą uruchomić miejscową reakcję zapalną. Typowy napad zaczyna się nagle, często w nocy. Pojawiają się silny ból, obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie okolicy stawu. Najczęściej zajęty jest staw u podstawy dużego palca stopy, ale objawy mogą dotyczyć również kostki, kolana, nadgarstka, łokcia i innych stawów. Ból bywa tak intensywny, że przeszkadza nawet lekki dotyk lub kontakt z pościelą.

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka dny?

Najważniejszym mechanizmem sprzyjającym chorobie jest przewlekle podwyższone stężenie moczanu. U wielu osób wynika ono ze zmniejszonego wydalania tej substancji przez nerki. Ryzyko zwiększa przewlekła choroba nerek, a także niektóre leki, w tym leki moczopędne, czyli diuretyki. U części pacjentów znaczenie ma również zwiększona produkcja moczanu.

Może Cię zainteresować: Jak innowacyjne technologie kwantowe zmieniają medycynę w Europie

Podatność na dnę może być dziedziczna. Predyspozycje genetyczne wpływają między innymi na to, jak organizm przetwarza puryny i usuwa moczan. Ryzyko podnoszą także nadmierna masa ciała oraz inne choroby współistniejące. Znaczenie mogą mieć przyjmowane leki, dlatego przy rozpoznaniu warto omówić z lekarzem całą listę stosowanych preparatów. Nie należy samodzielnie odstawiać leków, nawet jeśli podejrzewa się ich związek z napadami.

Alkohol i niektóre nawyki żywieniowe mogą zwiększać prawdopodobieństwo napadu, zwłaszcza gdy nakładają się na inne czynniki. Nie oznacza to jednak, że dna jest wyłącznie skutkiem niewłaściwej diety lub przejadania się. Jej przyczyny są wieloczynnikowe, a predyspozycje organizmu, praca nerek, masa ciała, choroby i stosowane leki mogą mieć równie istotne znaczenie. Zmiana jadłospisu bywa pomocna, ale sama często nie wystarcza, by opanować chorobę.

Warto przeczytać: Jak skutecznie pozbyć się grzybów w organizmie?

Czy wysokie stężenie kwasu moczowego oznacza dnę?

Hiperurykemia to podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi. Sprzyja powstawaniu kryształów, ale nie jest równoznaczna z objawową dną. Wiele osób z wysokim wynikiem nigdy nie doświadcza napadu. Rozpoznanie ocenia się więc w kontekście objawów, badania lekarskiego i wyników badań, a nie na podstawie pojedynczej liczby.

Przy objawach wynik co najmniej 360 µmol/l, czyli 6 mg/dl, wspiera kliniczne rozpoznanie. Stężenie moczanu może jednak obniżyć się podczas ostrego napadu, dlatego rezultat poniżej tego progu w trakcie dolegliwości nie wyklucza choroby. Jeśli podejrzenie pozostaje silne, pomiar należy powtórzyć co najmniej dwa tygodnie po ustąpieniu objawów.

Zobacz więcej: Jak przygotować profesjonalny raport z wyników badań dla projektu unijnego?

Gdy obraz kliniczny nie daje pewności, lekarz może pobrać płyn stawowy i sprawdzić, czy znajdują się w nim kryształy moczanu. W wybranych przypadkach pomocne są badania obrazowe, takie jak USG, rentgen lub tomografia dwuenergetyczna. Dobór diagnostyki zależy od objawów i sytuacji pacjenta.

Jakie mogą być skutki nieleczonej dny?

Napad może ustąpić samoistnie, ale nie oznacza to, że kryształy zniknęły. Jeśli stężenie moczanu pozostaje wysokie, złogi mogą utrzymywać się w tkankach, a z czasem odkładają się kolejne. W efekcie napady mogą powracać częściej, obejmować następne stawy i trwać dłużej.

Przeczytaj też: Jak działa finansowanie unijne dla projektów technologicznych? Kompleksowy przewodnik

Nawracająca, nieleczona choroba może prowadzić do przewlekłego zapalenia, uszkodzenia stawów i ograniczenia ich sprawności. Mogą powstawać także guzki dnawe, czyli tofusy, będące złogami kryształów moczanu. Dlatego nawet jeśli ból między napadami ustępuje, warto skonsultować objawy i ustalić, czy potrzebne jest leczenie zapobiegające kolejnym epizodom.

Jak leczy się dnę moczanową i ogranicza ryzyko napadów?

Leczenie ostrego napadu i długoterminowe obniżanie stężenia moczanu mają różne cele. Leki przeciwzapalne stosowane podczas napadu pomagają złagodzić ból i stan zapalny. Z kolei terapia obniżająca moczan ogranicza tworzenie kryształów i ryzyko nawrotów. O wyborze leczenia decyduje lekarz, uwzględniając między innymi stan zdrowia, choroby współistniejące i przyjmowane leki.

W profilaktyce długoterminowej stosuje się między innymi allopurynol lub febuksostat. Leczenie prowadzi się zazwyczaj stopniowo: dawkę zwiększa się, kontrolując stężenie moczanu, aż do osiągnięcia ustalonego celu. Standardowo dąży się do wyniku poniżej 360 µmol/l, czyli 6 mg/dl. U osób z tofusami, przewlekłym zapaleniem lub częstymi napadami można rozważyć cel poniżej 300 µmol/l, czyli 5 mg/dl.

Zobacz więcej: Najważniejsi partnerzy w konsorcjum badawczym – jak ich wybrać, aby osiągnąć sukces

W strategii „lecz do celu” stężenie moczanu kontroluje się zwykle co miesiąc podczas dostosowywania dawki. Po osiągnięciu wartości docelowej lekarz może rozważyć coroczne monitorowanie. Terapia jest często długotrwała, a u części osób trwa do końca życia. Nie należy przerywać jej samodzielnie po ustąpieniu bólu, ponieważ brak objawów nie musi oznaczać, że złogi zostały usunięte.

Zdrowe nawyki mogą wspierać leczenie: warto dążyć do prawidłowej masy ciała, ograniczać alkohol i omówić z lekarzem sposób żywienia oraz stosowane leki. Ważna jest również ocena pracy nerek i chorób współistniejących. Zmiany stylu życia uzupełniają terapię, ale nie zawsze zastępują leki obniżające moczan. Jeśli pojawi się nagły, silny ból i obrzęk stawu, należy skontaktować się z lekarzem, by ustalić przyczynę objawów i odpowiednie postępowanie.

Materiały źródłowe