HIV można wykryć za pomocą testów na przeciwciała, antygen p24 lub materiał genetyczny wirusa. Sprawdź, czym różnią się badania, kiedy wynik jest miarodajny i co oznacza rezultat reaktywny.

Jakie badanie wykryje HIV?

Zakażenie HIV można rozpoznać wyłącznie na podstawie badania. Objawy, ich brak ani samopoczucie nie pozwalają ani potwierdzić, ani wykluczyć zakażenia. Test może wykrywać przeciwciała wytworzone przez układ odpornościowy, antygen p24 będący składnikiem wirusa albo jego materiał genetyczny. Wybór badania zależy między innymi od czasu, jaki upłynął od możliwego narażenia, oraz od tego, czy stosowane są leki antyretrowirusowe.

Testy dzieli się na trzy główne grupy: testy przeciwciał, testy antygen/przeciwciała oraz testy NAT. W rutynowej diagnostyce często stosuje się laboratoryjny test IV generacji, który jednocześnie wykrywa antygen p24 i przeciwciała. Zwykle wykonuje się go z krwi żylnej. Połączenie dwóch markerów pozwala wykrywać zakażenie wcześniej niż test sprawdzający wyłącznie obecność przeciwciał.

Nie każdy test służy do tego samego. Badanie przesiewowe pozwala ocenić, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka, natomiast wynik reaktywny wymaga sprawdzenia w badaniach potwierdzających. Pojedynczy test przesiewowy, także autotest, nie stanowi samodzielnej diagnozy HIV.

Czym różnią się testy na HIV?

Testy przeciwciał

Testy te wykrywają odpowiedź organizmu na wirusa. Układ odpornościowy potrzebuje czasu, aby wytworzyć przeciwciała w ilości możliwej do wykrycia. Dlatego wynik ujemny uzyskany krótko po narażeniu może być przedwczesny. U większości osób przeciwciała rozwijają się w ciągu około 28 dni, ale samo upłynięcie tego czasu nie oznacza, że każdy test będzie już miarodajny.

Przeczytaj też: Jak rozpoznać choroby reumatologiczne po objawach?

Testy antygen/przeciwciała

Test IV generacji wykrywa przeciwciała oraz antygen p24. Antygen może pojawić się we krwi wcześniej niż wykrywalna odpowiedź przeciwciał, co skraca okno diagnostyczne w porównaniu z testem przeciwciał. Laboratoryjne badanie z krwi żylnej jest często wybierane, gdy celem jest wiarygodna ocena statusu po upływie właściwego okresu od narażenia.

Testy NAT

Test NAT wykrywa materiał genetyczny HIV, czyli RNA wirusa, bezpośrednio we krwi. Może być rozważony po niedawnym narażeniu, zwłaszcza gdy test przesiewowy jest ujemny, ale istnieje podejrzenie wczesnego zakażenia. NAT zwykle wykrywa zakażenie najwcześniej, jednak jest droższy i nie stanowi standardowego pierwszego wyboru do rutynowego przesiewu. Wynik interpretuje się z uwzględnieniem czasu od narażenia i innych badań.

Kiedy test może wykryć zakażenie?

Okno diagnostyczne to okres między możliwym narażeniem a momentem, w którym dany test może wykryć zakażenie. Jego długość zależy od rodzaju badania. Orientacyjne przedziały dla osób niestosujących leków antyretrowirusowych przedstawiają się następująco:

Zobacz więcej: Zasady raportowania i publikacji wyników w projektach unijnych – klucz do sukcesu finansowania

To przedziały, a nie gwarancja, że zakażenie zostanie wykryte dokładnie konkretnego dnia. Jeśli wynik ujemny uzyskano przed końcem okna diagnostycznego, należy powtórzyć badanie po jego upływie. Leki antyretrowirusowe, w tym PrEP, mogą wpłynąć na wykrywalność i wydłużyć czas potrzebny do uzyskania wiarygodnego wyniku. W takiej sytuacji termin i rodzaj testu warto ustalić z personelem medycznym.

Wynik należy zawsze odnosić do daty możliwego narażenia. Ujemny test wykonany zbyt wcześnie nie wyklucza zakażenia, nawet jeśli nie występują żadne objawy. Jeżeli narażenie było niedawne, należy powiedzieć o tym osobie zlecającej badanie, aby dobrała odpowiednią metodę i termin kontroli.

Zobacz więcej: Jak skutecznie leczy się refluks żołądka?

Czy szybki test lub autotest wystarczy?

Szybkie testy i autotesty najczęściej wykrywają przeciwciała. Mogą wykorzystywać krew pobraną z nakłucia palca albo płyn z jamy ustnej. Wynik jest zwykle dostępny w ciągu 10-20 minut, co ułatwia szybkie uzyskanie wstępnej informacji. Trzeba jednak pamiętać, że testy te mogą mieć dłuższe okno diagnostyczne niż laboratoryjny test IV generacji z krwi żylnej.

Reaktywny wynik autotestu nie oznacza jeszcze potwierdzonego rozpoznania HIV. Wymaga zgłoszenia się do placówki medycznej i wykonania dalszych badań zgodnie z obowiązującym algorytmem diagnostycznym. Także ujemny wynik autotestu nie wyklucza zakażenia, jeśli badanie przeprowadzono w oknie diagnostycznym. Należy wtedy powtórzyć test w odpowiednim terminie.

Co oznacza wynik reaktywny i co zrobić dalej?

Wynik reaktywny w badaniu przesiewowym wskazuje, że potrzebna jest dalsza diagnostyka. Nie jest równoznaczny z ostatecznym rozpoznaniem. Po nim wykonuje się badania potwierdzające zgodnie z przyjętym algorytmem, a interpretację przeprowadza się w kontekście pozostałych wyników i czasu od możliwego narażenia. Do momentu zakończenia diagnostyki nie należy samodzielnie wyciągać wniosków na podstawie jednego rezultatu.

Przeczytaj też: Jak unijne projekty zmieniają oblicze innowacji w badaniach medycznych

W przypadku wyniku ujemnego znaczenie ma termin wykonania testu. Jeśli badanie odbyło się przed końcem właściwego okna, należy je powtórzyć. Gdy stosowana jest PrEP lub inny lek antyretrowirusowy, trzeba poinformować o tym personel medyczny, ponieważ może to mieć znaczenie dla wyboru badań i interpretacji wyniku.

U dzieci poniżej 18. miesiąca życia przeciwciała matki mogą utrudniać interpretację szybkich testów przeciwciał. W tej grupie do rozpoznania stosuje się badania wirusologiczne. Wczesna i prawidłowa diagnostyka ma znaczenie, ponieważ późne rozpoznanie HIV nadal jest istotnym problemem. W europejskim regionie WHO około połowy osób żyjących z HIV otrzymuje diagnozę późno, co oznacza liczbę komórek CD4 poniżej 350 komórek/mm³ w chwili rozpoznania. Jeśli doszło do możliwego narażenia, wykonanie testu i dobranie właściwego terminu pozwalają uzyskać rzetelną odpowiedź oraz, w razie potrzeby, szybko rozpocząć dalszą opiekę.

Materiały źródłowe